Aspecten I - Aspecten II - Tot Slot

Aanpak - Veiligheid - Medico - Zeekaarten - Koken - Vissen - Inkopen - Communicatie - Navigatie - Ankeren - Energie - H²O - Knutselen

Aanpak

Of je nu kort of lang op zeilreis gaat, de aanpak is volgens ons niet verschillend. We heben de boot dan ook voorbereid alsof het een reis rond de wereld betrof. Ook al is 15 maand iets heel anders.

Veiligheid

De wettelijk verplichte veiligheidsuitrusting hebben we gevoelig uitgebreid. In de kombuis kunnen we onder helling veilig koken maar we doen dat NOOIT. Alle kastjes hebben stevige sluitingen om te voorkomen dat de hele troep rondvliegt. Op de antennemast aan de spiegel en op de mast staan sterke spots. Via extra kastjes en luiken in de bodem van de hondekooi kunnen we veel materiaal veilig en overzichtelijk opbergen. Natuurlijk hebben we een onzinkbare dinghy (ons reddingsvlot) en keken we brandblussers, vuurpijlen, etc... en allerlei veiligheidsspullen na.

's Nachts, onder zwaar weer en hevige golfslag zijn we we altijd aangelijnd. Over vuurwapens gaan we het kort houden. Het boek uit de Nauticusserie 'La Navigation Hauturière' gaat er uitgebreid op in.
Met een seinpistool kom je al een heel eind, ook omdat het uit de Belgische Wapenwet is gehaald. Wij hebben het altijd veel handiger gevonden dan vuurpijlen of handstakellichten, waarmee je in geval van nood jezelf kunt verbranden of verblinden.

Medico

We hebben het boek uit de Nauticusserie 'La Médecine en mer sans médecin' uitgeplozen. Een complete EHBO- en medicijnenkist kregen we kado van broer en schoonzus. Onze huisarts nam de nodige inentingen voor zijn rekening. We zijn ook (genoeg !) bij de tandarts langs geweest. Alle luiken en deur hebben een muskietennet. Bescherming tegen de zon vinden we essentieel, dus de noodzakelijke witte T-shirts, zonnecrèmes, zonnebril en petjes. Femke ontwierp een perfecte bimini, die in combinatie met de parasol ook een ideaal regenscherm is.
De Windscoop en het geopend luik van de ankerput moeten voor verkoeling zorgen onderdeks.

Onbetrouwbaar drinkwater krijgt een Certisil-behandeling.

Zeekaarten

Onder de kaartentafel is een grote bak afgetimmerd, met daarin enkele rollen van ongeveer 300 zeekaarten. Portfolio's van www.tidesend.com. Hun catalogus bestrijkt de hele wereld (met uitzondering van Ierland en de UK - helaas niet mogelijk wegens auteursrecht). Prijs per kaart is 4,5 Euro, in zwart/wit uitvoering en op formaat 2/3. Een aanrader. De samenstelling van hun portfolio's is met zorg gekozen en deze gaan altijd over een groot gebied, bv. Oslo to Bergen. Je bent dan zeker alle overzeilers, kust- en aanloopkaarten aan boord te hebben. Lay-out vinden we niet zo belangrijk, tijdens de Noorwegenreis kleurden we af en toe wat contouren op kaarten in.

Koken

Aangezien we van plan zijn om veel aan boord te kokkerellen (uit eten gaan wordt een echte luxe) hebben we onze kombuis gevoelig aangepast. Ons nieuw Origo kookvuur gebruikt brandalcohol.

We zien ons immers niet in den vreemde op zoek gaan naar de juiste gasflessen, met correcte ontspanner en schroefdraad, om dan enkele weken later alles nog eens over te moeten doen...

Alle gasleidingen waren trouwens aan vervanging toe. Onze verwarming is een Wallas 1300 op petroleum, ook overal verkrijgbaar. Brandalcohol kan je ook overal kopen, als is het ons tijdens een Schotlandreis (2003) in Engeland niet meegevallen: schaars en duur !

De aldus vrijgekomen ruimte (2 gasflessen is een interessant volume) benutten we in de kuip en in de natte cel voor drinkwater en onze 'grab bag', een drijvend waterdicht plastic tonnetje.

Vissen

Uit onze zoektocht naar degelijke informatie, hebben we geleerd dat je moet diversifiëren. Een traditionele zware visstok met zeemolen voor het zware werk. Verder een onderwatergeweer, sleeplijnen, werplijnen, etc...
Over vissen aan boord met sleeplijnen zijn evenveel meningen over de juiste visuitrusting als er vissers rondlopen, maar dat vinden we niet belangrijk. Ter plekke gaan we altijd aan de locals vragen - en kijken - hoe zij vissen.

Dankzij een lange Noorwegenreis (2001) staat er op de molen zware 0,70 mm lijn met voorloop van staaldraad. Verder hebben we een heel assortiment inktvisjes, pilkers, lepels, zinkers, dreghaken... Matanza !

Inkopen

Pasta, rijst, couscous, graan, sojabonen, quinoa, polenta, etc... moet je niet in té grote hoeveelheden meenemen. Alles moet immers droog worden bewaard, dus uit originele verpakking en in goed afsluitbare plastic dozen en bussen.

In de natuurwinkel vonden we kiemkastjes. Bodempje kiemzaden, in elkaar zetten, elke dag een glas water geven en na enkele dagen heb je twee perfecte, verse salades.
Onze ijskast (220 V, 12 V en gas) gaat niet mee wegens té bulky. De kiel is tot diep onder de waterlijn de koele berging. Omdat we niet naar de Marquésas-eilanden hoeven, zijn we ook nooit ver weg van vers voedsel.

Communicatie

Onze laptop gebruiken we als werkpaard, tekstverwerker, open-air DVD-cinema, routeplanner (VPP2), GSM mailbox en om weerkaarten te ontvangen. Verder hebben we VHF (3), 2 PDA's, SSB-wereldontvanger, CB (2), EPIRB (1) en Navtex.

In dit internettijdperk gaat iedereen er maar van uit dat we dagelijks mailtjes zouden versturen, ook vanaf de open zee. Technisch is dit natuurlijk perfect mogelijk, maar financieel niet. Inmarsat-C, Iridium, Thuraya,... zijn voor ons niet weggelegd.

Trouwens, is het thuisfront wel geïnteresseerd in berichtjes van: been there, done that, got the T-shirt...?
We zijn niet op zoek naar de eenzaamheid als ongevraagde opstapper. Evenmin gaan we weg om dan 24/7 met iedereen de communicatie te onderhouden. Spiritueel uitbuiken en tijd nemen voor onszelf waardoor we weer wat bewuster gaan leven. Via GSM (SMS'en) en cybercafés is België nooit ver weg en we rekenen op het bezoek van familie en goede vrienden.

Navigatie

Routeplanning en reisvoorbereiding deden we met alle bekende pilots.
Pilot Charts (papier en CD-ROM Visual Passage Planner 2) zijn onmisbaar. Je moet 's winters niet in de golf van Genua of in de Adriatische zee zijn.
We hebben zo ongeveer van elk gebied alle zeekaarten. Ook gaan almanac en sextant mee, als Jachtnavigator wil je al eens een stersbestek maken. Lui als we zijn natuurlijk ook handheld en fixed GPS.

Ankeren

Dure marina's zijn aan ons niet besteed, dus hebben we niet bespaard op grondtakel. Een nieuw Fortress FX-16 anker naast het bestaande zware Danforthanker en een groot opvouwbaar stokanker. Voorloop in inox-ketting, dan erg veel gegalvaniseerde ketting. Verder het hele breiwerk van landvasten, met lood verzwaarde lijnen, 25 m-landvasten voor het ankeren in kreken, dregankertje voor de bijboot, etc...
Het Fortress-anker is demontabel, handig als op te bergen hekanker van dienst.

Energie

We hebben we een 50W zonnepaneel aan boord om het aantal motoruren in bedwang te houden. Autonomie en onafhankelijkheid van walstroom. Als het niet ankers kan halen we die binnen met een héél erg lange kabel. Handig zijn ook batterijladers op zonneënergie: na een lange dag zijn de 4 AA batterijtjes weer opgeladen. Qua verbruik zitten we aan de lage kant: geen frigobox, radar, ankerwinch of boegschroef en dat houden we zo.

H²O

Thuis draai je de warmwaterkraan open of knip je het licht aan. Die vanzelfsprekendheid is er niet aan boord. Water is trouwens op veel plaatsen een probleem: op kleinere eilanden regent het haast nooit en wordt drinkwater per tankschip aangevoerd. Onze plat oprolbare Gardenaslang met alle mogelijke koppelstukken is van dienst.

Uit ervaring weten we dat je met vier liter water kunt douchen. Er bestaat speciale zeep en shampoo voor gebruik met zeewater, na een duik in zee dus enkel afspoelen met zoet water. In de drinkwatertank gaat 100 l, de twee jerrycans zijn samen goed voor 35 liter en verder nemen we zoveel mogelijk flessenwater mee. De zwarte douchezak hangen we in de zon voor s'avonds. Maar laat het water niet té warm worden !

Knutselen

Een flinke toolbox met groot assortiment inox bouten, moeren, schroeven, rondellen, blindklinkmoeren, popnagels, harpjes, sluitringen, etc... werd bijeengesprokkeld. Ook handig in 'the community' als ruilmiddel of wederdienst. Verder nog veel reserveonderdelen voor hoofd- en BBmotor, extra vallen en lijntjes, alle vlaggen...
We geloven niet in het zoeken naar oplossingen voor problemen van eigen makelij. We hebben de boot dan ook zo goed mogelijk voorbereid. Ondanks dat leert de ervaring toch dat je bij materiaalbreuk als vanzelf 'handig' wordt, je moet dus zeker niet alles voorzien.

Vraag het maar aan de wat bredere waterlijn.

Aspecten II

Onderweg na 13 maanden...

Veiligheid - Medico - Koken - Vissen - Inkopen - Communicatie - Navigatie - Ankeren - Energie - H²O - Knutselen2 - Jutten

Veiligheid

In Toulouse kwamen we mensen tegen met een luxe motorjacht die waren beroofd. Toen ze de boot hadden achtergelaten langs het kanaal om een dagje te gaan fietsen werden laptop, geluidsinstallatie, GSM, geld,... vakkundig verwijderd. Bij aangifte vertelde men op de politiepost dat de georganiseerde misdaad daar de boten in de gaten houdt. Verder, in Frankrijk geen problemen gehad, hoewel we wel hoorden dat je in het zuiden erg moet uitkijken, vooral je boot niet lang (dus bv. een maand) alleen laten, dan wordt hij gesloopt. In Italie nooit moeilijkheden ondervonden, hoewel er rond Rome en Napels strenge bewaking is in de havens: nachtwakers, honden en systemen met sleutels, code en hekken. Daar betaal je dan ook voor: 40€ per nacht is heel gewoon.

In Griekenland zijn de mensen heel eerlijk en we kunnen ons eigenlijk niet voorstellen dat er ooit iets uit boten wordt gejat.

Er staat nu ook een fel wit rondschijnend licht op de antennemast als ankerlicht ipv een stormlantaarn.

Medico

Het drinkwater in Frankrijk laat dikwijls te wensen over. Dieppe spande de kroon. Meestal is het erg gechloreerd waardoor koffie en thee een naar bijsmaakje krijgen. In Italie is meestal water op de kade, ook om te douchen - dus bijna nooit douches of ze zijn kapot. Meestal goed te drinken; een keer vertrouwden we het niet omdat het water zó warm was en hebben we er certicil ingedaan. Dat doen we trouwens regelmatig in de tank, uit voorzorg.

Overal in Griekenland zie je buitenlanders sleuren met sixpacks gekocht water. Niet nodig, het leidingwater is betrouwbaar, we hebben het altijd gedronken en meestal is het zelfs héél lekker, vooral het bronwater van Tinos. Maar dat is dan weer 'vers' en zonder certisil beperkt houdbaar.

Muggennetten en goede tropische repellent zijn onontbeerlijk. Italiaanse muggen lijken wel immuun. In Italie en Griekenland verkopen ze een soort wierook die je kunt branden, het helpt heel goed, maar het kan niet in een afgesloten ruimte, dan wordt je zelf uitgerookt. Voor buiten heel goed.

Een rattenschild maak je op simpele wijze door de bodem uit een plastic fles te snijden en er de landvast door te steken. Alles bevestigen met de grootste opening van de fles richting wal. Komt er een rat op de dansende koord, dan draait de fles rond en valt de rat in het water... Veel gezien onderweg, nooit gebruikt. Griekenland is het kattenparadijs, overal waar je gaat kijk je in de ogen van een kat. Volgens ons zijn alle toekomstige generaties knaagdieren allang opgegeten.

Maar de katten zijn ook erg nieuwsgierig en hongerig, dus best alle vuilnis elke avond van boord en weggooien, minder kans op kattenvlooien !

Bij het klauteren op rotsen bij het in- of uit het water gaan kijken we altijd uit voor zeeëgels. Allebei zijn we ooit als kind erin getrapt, en dat vergeet je niet makkelijk.

Koken

Brandalcohol is overal goed te krijgen in supermarkten, zowel in Frankrijk (alcool à brûler, literflessen, donkerblauw), als Italie (alcolo ethilico, roze literflessen of kleine flesjes van ½ liter) en ook in Griekenland (kleine blauwe flesjes waar '93°' op staat). In het engels: methylated spirits. 'Kohoel al wa koet' in het Arabisch.

Petroleum voor de stormlantaarns en de Wallas 1300 vind je ook overal, al zijn kleur en geur - en volgens ons ook het calorisch vermogen - anders dan bij ons thuis. Zo ziet normale petroleum er in Griekenland donkergroen uit. Het geeft erg veel warmte en het stinkt !

Vissen

Zit er nog vis in de Med ? Dolfijnen, walvissen, vliegende vissen, tonijnen, planktonhaaien, zwaardvis, ... veel gezien maar tot nu toe nog niets noemenswaardigs gevangen. Overal hebben we beroeps-vissers veel ZIEN vissen, meestal met pover resultaat, behalve dan in Tunesië, dat is écht een goudmijn voor vissers.

's Winters is de treilvisserij in Griekenland terug toegelaten. Grote Griekse treilers met Egyptische bemanning, altijd wel wat verse vis te koop. Is de kleine beroepsvisserij folklore geworden ? Wij hadden sterk die indruk. Ondanks alle ijver die van vissers, scheepswerven, toeleveringsbedrijven, etc.. uitgaat. Leve de Europese Gemeenschap !

Zelf vissen met lijnen onderweg of vanaf de kade heeft weinig zin, die raad gaf iedereen ons. Daar deden we dus niet meer aan.

Vissers spreken met weemoed én met veel kennis over het verleden. Toen zat er overal nog veel vis, 'but not any more'. Er is in de Med veel met dynamiet gevist, dat weet iedereen.

Als in Griekenland het seizoen begint (december) wordt er dag en nacht op calamari geblinkerd. Met hun kleine bootjes tot vlak tegen de rotsen. Maar wat de kok in de taverna op het bord tovert komt meestal uit Noorwegen of Mauretanië, tenzij het kweekvis uit eigen streek is.

Inkopen

Leven zonder ijskast gaat heel goed, je moet gewoon op tijd boodschappen doen. We kochten nooit ijsblokken omdat we geen goede kast hebben die het smeltwater afvoert. De kiel die bij ons als koele berging dient werkt niet in de zomer, de temperatuur van het zeewater blijft ongeveer 20° tot in december, ook als het buiten 's nachts 10° is! Dus dan zet je de spullen gewoon buiten. Een kiemkastje dat aan boord niet omvalt hebben we niet gevonden, je moet iets hebben dat kan hangen.

Communicatie

De wereldontvanger heeft het begeven, vlak na ons vertrek, in Nieuwpoort. We zijn dus aangewezen op de navtex en de marifoon.
In Frankrijk hangt het weerbericht meestal uit in het havenkantoor en anders BBC shipping forecast via de marifoon. In Italie overal goede ontvangst op kanaal 68: betrouwbare engelstalige weerberichten. In Griekenland gebruiken we marifoon, atijd is er wel een verstaanbaar engelstalige weerbericht. Navtex is écht onmisbaar.

De beste info ivm voorspellingen krijg je natuurlijk in het cybercafé. Op http://www.meteo.be staat een link naar de Griekse Nationale Meteodienst (engels). De mensen (vissers) weten trouwens meestal alles over het weer te vertellen. Regelmatig kwamen we oude grieken tegen die in de koopvaardij hadden gevaren of in de US of Australië hadden gewoond en dus goed engels spraken.

Op Syros twee PDA'tjes aangeschaft, kleine zak-WalkieTalkies. Thuis gaat P. de basisvergunning radioamateur halen.

Onze laptop wordt onderweg niet gebruikt, we hebben er geen vaste opstelling voor. Regelmatig gebruik zorgt ervoor dat de warmte van de processor de interne vochtingheid verdrijft.

Navigatie

CM 93 is een grote verzameling vectoriële en bitmap zeekaarten. We gebruiken ze met de programma's CMap en MaXSea. We gaan onze laptop interfacen met randapparatuur. Dus niet met de gebruikelijke standalone apparaten, maar gewoon met de desbetreffende muisantenne met USB-uitgang. Schijnt zelfs voor radar te kunnen!

Ankeren

Nooit zoveel geankerd als tot nutoe, maar dat wisten we al.

Ons nieuwe Fortress FX-16 anker is een aanrader. We schaften na een tijd zelfs onze andere, veel zwaardere ankers af en gebruiken nu alleen nog het Fortress anker. Zelfs in zware storm, waar we andere boten zagen krabben bleek het onze heel betrouwbaar. En licht om (met de hand) op te halen.

Zoals altijd en overal varen we ons anker steeds actief vast. Rustig achteruit varen, laten krabben tot het 'pakt', dan vieren, blokkeren en in achteruit stevig vastvaren.

Anker op met de hand valt eigenlijk ook mee. Ik geef aan onder welke hoek en waar de ketting staat en Fems vaart rustig in die richting. Om de meter haal ik de ontspannen ketting op. Als we ongeveer boven het anker zijn blokkeer ik de ketting tot alles loskomt.

We doen meestal spiegel-tegen. Maar met de boeg tegen de kade is natuurlijk ook aangewezen als er te weinig privacy is ('pontonlopers')
of als er onderwaterballast (drempel, rotsen, e.d.) onderaan de kaaimuur ligt.

Tijdens de Franse kanalen heb je genoeg aan twee dunne, lange lijnen van elk 20 m, we gebruikten alpinistentouw. Dat ligt prettig in de hand, werpt goed, is dynamisch en licht, en bovendien kun je dan met z'n tweeën alles vanaf de boot regelen. We hebben ook twee zware, lange landvasten (30 m per stuk) bij. Onontbeerlijk om op anker de boot aan de wal vast te maken (piketten of bomen). Ook uitstekend om in een haven de boot recht te houden in de as van de ankerketting in geval van zuiging en deining van ferry's of hevige wind. Viel ons te beurt op Thira, Amorgos, Tinos, Samos en Syros.

Als we ergens langer dan enkele uren blijven, komen de zware landvasten met ingesplitste inox kousen aan dek. Kettingen rond de bolders of meerringen en door de kousen. We meren soms af met 8 landvasten om de krachten beter de verdelen en demping te krijgen, de boot rustiger te houden van de kaaimuur af en slijtage zoveel mogelijk te beperken.

Energie

Onze droom om een zonnepaneel te kopen is nog niet in vervulling gegaan. We hebben gelukkig een batterijlader bij en als er 220V aanwezig is in een haven kunnen we goed verwarmen. Zonder dat moeten we de motor alleen laten draaien als we willen stoken. De verlichting houdt het drie dagen uit op de batterij, de verwarming en autopilot nemen erg veel stroom.

H²O

We verbruiken samen ongeveer 30 liter water per dag voor drinken, koken en afwas, voor een douche (met flessen) is 3 liter ruim voldoende per keer. Een handwasje aan boord slokt natuurlijk erg veel water op. In Frankrijk en Italie zijn meestal wel zelfbedienings-wasserettes (zoveel mogelijk drogen aan boord in de zon).

In Griekenland is er af en toe een wasserette, maar nooit zelfbediening (reken op +/-10€ per machine). Grieken gaan trouwens zorgvuldig en respectvol om met water. Soms is het wel onredelijk duur, in andere havens dan weer gratis en voor niks. We nemen elke mogelijkheid te baat om de boot vol te gooien met drinkwater, ook mbv alle flessen en jerrycans.

Knutselen2

Touwwerk en landvasten slijten, soms terwijl je er naar staat te kijken.
Wij zijn geen dagelijkse lezers van "The Asley Book of Knots", een dikke pil met zo ongeveer elke knoop die de mensheid ooit heeft gebruikt, desnoods om hele vrachtschepen mee te lossen.

Handig is evenwel het maken van een oogsplits, met inox of plastic kous erin. Daar gaat dan een voorloop van 1 m ketting door. Vasthaken met inox klikhaak of carbijn. Dit voorkomt dat alles vastroest. De ketting gaat dan door een meerring of kicker op de wal en bespaart heel wat slijtage.

Bij het maken van een oogsplits het touw vooraf aan de losse einden en aan de bocht vastzetten met een constrictorknoop. Maak 'm hier.

Jutten

Na een zware storm vind je aan loefzijde van een eiland - en zeker de eilanden die schaars bevolkt zijn - verrassende dingen.
We zagen een complete Tupperware uitzet maar ook tuinmeubelen, schrijfgerief, roeiriemen, surfplanken, touwen, visnetten, duikspullen, pennen, boeien, speelgoed, kleren, plastic flessen, kratten, etc... En meestal ook alles om een vreugdevuur van drijfhout te ontsteken, inclusief aanstekers.

Maar de hoeveelheid troep en rommel die je daar bijeen ziet, stemt niemand vrolijk.

Het kan, natuurlijk, dat een groot deel van dat debris overboord is geslagen, of door de wind in zee terecht kwam. Maar toch...

Tijdens onze reis zagen we de effecten van milieuverontreiniging van dichtbij. Zo ligt bijvoorbeeld de bodem van de vissershaven van Syracusa bezaaid met afgedankte accu's, allemaal witte plastic blokken, lijkt wel een kerkhof van witte marmer. Vele Griekse eilanden hebben hun eigen stortplaats - open en bloot - voor oude meubels, ijskasten, airco's, etc... omdat er geen grofvuil ophaling bestaat. Kalymnos wordt ontsierd door een grote brandende vuilnisbelt die de hele buurt verpest. En zo kunnen we nog even verder gaan.

Gelukkig hebben veel mensen in Zuid-Europa op hun dak zonnecollectoren staan. Waardoor ze zelfs na zonsondergang de warmte van de zon kunnen voelen !!!

Tot Slot

Een lange, intensieve periode van reisvoorbereiding is onontbeerlijk. 'VELA' heeft meer dan 8 maand in een loods gelegen. De lijst van verbeteringen, reparaties of verandering besloeg vier klein beschreven A4-tjes.

Verder lijstjes, lijstjes en nog eens lijstjes met jobs of mee te nemen materiaal. Uiteindelijk zijn we drie weken later vertrokken dan gepland. Dat kan ons niet schelen, want liever een gedegen voorbereiding dan om de haverklap onderweg stilliggen met materiaalbreuk.

We zijn aan dit project begonnen met het avontuur tussen ons beiden als vertrekpunt. Daar begint of eindigt het mee, de rest is bijkomstig en komt haast als vanzelf op je af.

Hoogtepunten van de reis

• Het écht grandioze buitenleven op eigen ritme
• Contact met andere zeilers en locals
• Griekenland: geen land maar een universum
• Isole Eolie (Lipari, Panarea, Salina, Alicudi, Filicudi, Vulcano en natuurlijk Stromboli !!!)
• Turkije
• Enerzijds de machtige traagheid eigen aan het reizen op het water, anderzijds dat je juist daardoor grote overgangen ervaart bij aanlopen van erg verschillende landen (Italië-Griekenland, Griekenland-Turkije, Italië-Tunesië,...)
• Dat je via het water op plekken kunt komen...
• Het leven op en om de Med buiten het zomerseizoen.

Overbodig: ankertje van de bijboot en onze tent (voor tochten in het binnenland)

Wat gaat volgende keer zeker mee (op andere, grotere boot):

• Vouwfietsen (minstens één)
• SSB-HAM zendontvanger (bv. Yaesu FT-817) + modem voor chat en meteo
• Visnet van 50m lengte (uit franse 'Cooperative Maritime')
• 250 watt aan zonnepanelen
• Watermaker

Onmisbaar:

• Fortress 16-FX anker, veel ketting en lang ankertouw
• Zware 16mm landvasten met ingesplitste inox ogen + kettingvoorloop
• Bijboot met riemen en betrouwbare BBmotor

Verrassend:

• De échte Griekse keuken: grotendeels onbekend en dus dringend aan introductie of herwaardering toe. Helemaal anders dan wat er op het krijtbord van de taverna geschreven staat
• In Griekenland lig je bijna overal gratis
• In de Med is er weinig logisch verband tussen tijdsduur, windrichting en -kracht en hoogte en frequentie van golven
• Ruig vaarwater om en rond de Cycladen
• Ruilen van materiaal, pilots en zeekaarten is onderweg nooit een probleem

Meevaller:

• Less is More. Ons financieel daggemiddelde (slechts € 40) was altijd ruim voldoende. Is de boot bij vertrek in orde en alles aan boord moet je in principe enkel geld opzij houden voor eten, drinken, liggeld, diesel of een extraatje. Uit eten gaan of een auto huren is dan natuurlijk een ongekende luxe.
• Soms bedraagt het liggeld het daggemiddelde, maar dat spaar je dan de volgende dagen weer terug uit. Geef ons maar ankeren.
• Onderweg ging er eigenlijk niets stuk. Ook werd niets gestolen of door vandalisme stuk gemaakt.

Tegenvaller:

• De milieuvervuiling, in havens, op zee en te land.
• De trip Port Saint-Louis du Rhône naar Gent over de kanalen: traag, saai, onvrij en het aantal sluizen...